Sınav Stresi

Ülkemizde öğrenciler rutin okul sınavlarının yanı sıra belirli zamanlarda eğitim sisteminin belirlediği ve sıklıkla değişen TEOG, LYS gibi sınavlar ile de karşı karşıya kalıyorlar.

Sınavlar, bir öğrencinin belirli bir süre içinde öğrendiği bilgileri, öğrenip öğrenmediğini belirlemeyi amaçlayan bir fırsat olarak algılanmak yerine TEHLİKE olarak algılamaya başlandığında SINAVI KAYGISI'ndan bahsetmek mümkün.

Sınavı kaygısı spesifik alanda belirli bir sınava karşı olan yaklaşım olarak değerlendirilir. Çocuklarda ve ergenlerde en sık rastlanan kaygı türü olan sınav kaygısı, sınav öncesi başlayan çeşitli fiziksel ve psikolojik değişimlerle ortaya çıkan, bireyin sınav esnasında performansını olumsuz yönde etkileyebilen yoğun bir duygudur.

Sınav Kaygısını Etkileyen Faktörler

• Sınavın tehlike yaratan bir durum olarak düşünülmesi, zihnin sürekli sınav anı ve sınav sonrası olacaklarla meşgul edilmesi ve bu konuda endişe duyulması, “Sınavda başarılı olamayacağım”, "Sınav sonunda her şey kötü olacak." gibi olumsuz negatif düşünceler sınav kaygısının yaşanmasına yol açar.

• Öğrenci, sınavla birlikte kendi kişiliğinin ve varlığının değerlendirildiğini ve geleceğinin sınava göre şekilleneceğini düşünmektedir.

• Anne babanın ve öğretmenlerin bu sınava yüklediği anlamlar, çocuğun “Eğer kazanamazsam anne-babamı hayal kırıklığına uğratırım”, “Kazanmak zorundayım yoksa öğretmenime rezil olurum” gibi düşünceler edinmesine, kendinden bekleneni yerine getirememe ve başarısızlık korkusuna kapılmasına neden olur. Bu yaklaşımlar öğrenciyi kaygıya düşüren nedenlerdendir.

• Ailenin çocuktan beklentisi ve çocuğun kendinden beklentisinin gerçekçi olmaması ve hedefsizlik öğrencilerin kaygılarını yükseltmektedir.

• Öğrencinin önceki sınav denemelerinde edindiği deneyimler ve inanışları da sınav kaygısının belirleyicilerindendir. Öğrencinin geçmişte zorlandığı, başarılı olamadığı, yoğun heyecan duyduğu ve iyi hazırlanamadığı olumsuz sınav deneyimleri nedeniyle tekrar başarısız olacağını düşünmesinin kaygı düzeyinin artmasına neden olabileceği düşünülmektedir.

• Kaygıya yatkın, sürekli olarak kaygı yaşayan bireyler/öğrenciler sınav kaygısını daha yoğun yaşamaktadır.

Sınav için kaygılı olan çocuğunuza nasıl yaklaşmalısınız?

Öncelikle kendiniz sakin kalmaya çalışın. Çocuğunuzun sınav kaygısı ve stres yaşadığını gördükçe panikliyor ve ne yapacağınızı bilemiyor olabilirsiniz. Doğru şeyleri söyleyemeyeceğinizi ve yardımcı olamayacağınızı düşünüyor olabilirsiniz. Bazı durumlarda “doğru” yol olmayabiliyor, çünkü her bireyin stresle baş etme şekli ve ihtiyaçları farklılık gösterir. Ayrıca bu ihtiyaçlar durumsal olarak kısa zaman içinde de değişiklik gösterebilir. Bu durumlarda çocuğunuzun ihtiyacını karşılayabilme paniği yaşamak yerine, empati kurmak, onu anlamaya çalışmak, harcadığı eforu takdir etmek ve onunla olup duygu ve düşüncelerini yargılamadan kabul etmek yeterli olabilir. Bunları yapabilmek için ebeveynlerin sınav konusunda sakinleşmesi gerekir. Unutmayın, kendinize yardım etmeden çocuğunuza yardım edemezsiniz.

Çocuğunuzun sınav kaygısı yaşayıp yaşamadığını nasıl anlarsınız?

Çocuğunuz sınavdan bir önceki gece genelde uyuyamıyorsa, sınavda heyecanlanıp çok iyi çalışmış olduğu halde başarılı olamıyorsa, sınav sırasında midesinde, karın bölgesinde gerilme ya da rahatsızlık hissediyorsa, kalp çarpıntısı, titreme, soğuk terleme ve baş ağrıları yaşıyorsa, bildiklerini de unutuyor, dikkatsizlik yüzünden çok sayıda hata yapıyorsa sınav kaygısı yaşıyor olabilir.

Kaygıyı azaltabilmek için zihinsel, davranışsal ve bedensel bir takım etkinlikler yapılabilir.

Bunlar;

• Düzenli uyku uyumak

• Düzenli beslenmek

• Düzenli egzersiz yapmak

• Düzenli yaşam

• Nefes egzersizi

• Gevşeme egzersizi

• Negatif düşünceleri gerçekçi hale getirmek (bunu tam anlamadım, biraz daha açıklayabilir misin?)

• Kendini ödüllendirmek

• Başarısızlıklar yerine başarılara odaklanmak

• Sonuca değil çalışmaya odaklanmak

• Organize olmak

• Çevreyi ders çalışmaya uygun hale getirmek

• Gerçekçi hedefler belirlemek

• Kişinin kendisinin ve ailesinin sınava yüklediği anlamları gerçekçi hale getirmek

Hangi noktada profesyonel yardım almak gerekir?

Koruyucu bir duygusal reaksiyon olan kaygı, bir noktaya kadar gerekli ve faydalıyken, belli bir düzeyin üzerine çıktığında ve uzun sürdüğünde kişinin hayat kalitesini düşürebilir. Sınav kaygısı öğrenciyi öğrenmeye ve bir amaç edinmeye motive ettiği için belli düzeyde yararlıdır. Ancak yüksek kaygı kişinin dikkat, öğrenme, bellek fonksiyonlarını olumsuz etkiler, başarısını ve motivasyonunu düşürür. Çocukların sınav kaygısının istenen düzeyin üzerine çıkıp, performanslarını olumsuz etkilediği noktada sınavlarda yaşadıkları kaygı ve stresle daha kolay baş edebilmeleri için, psikolojik danışmanlık hizmeti almalarının faydalı olacağı düşünülmektedir. Yerinde ve zamanında alınacak önlemler ve uzman yardımıyla kaygıyı yönetmeyi öğrenmek mümkündür.